18 razóns (desesperadas) para falar galego na Coruña



  1. Para ver a cara dos camareiros cando lles pides “un café con leite morno” ou “milfollas de sobremesa”.

  2. Para contaxiar a outros falantes. Si, falar galego pode ser contaxioso. Talvez non tanto como a mononucleose ou a clamidia, mais si como un catarriño leve.

  3. Para que os taxistas te chamen “galleguista” cando lles pides que te leven á rúa San Xosé. De dubidares da túa orientación política, este é un bo método para lembrala.

  4. Para ligar. É ben sabido que moitas/os rapazas e rapaces da Coruña non se learían cun/ha galegofalante. Mais ti quererías contacto físico con esa xente? Non o dubides, o galego serve de criba!

  5. Para obter unha licencia para rexentar un casino cando os galegofalantes acabemos nunha reserva.

  6. Para o sexo. As/os galegofalantes son altamente competentes como amantes. Isto non ten base científica ningunha, mais de espallarse esta lenda urbana sería o fito máis importante da normalización desde o Xabarín Club.

  7. Para poder dicir, con naturalidade, “colo”, “pota” ou “reseso”. As palabras acaban por se deprimir cando as usas nun contexto estraño. Faino por elas!

  8. Para que alguén che diga “aunque hable en castellano soy tan galleg@ como tú”.

  9. Para ver a cara que poñen na billeteira do cinema cando pidas un sitio “na derradeira ringleira”.

  10. Para non dicir mamalonadas como “rajo”, “Arteijo” ou “Jurelo”.

  11. Para te sentir membro dunha sociedade secreta, como os masóns, os illuminati ou os cabaleiros jedi.

  12. Para confraternizar cos vellos no Campo de Marte. Se tes sorte, até é posíbel que te conviden a un cacho de pan reseso do que lle dan ás pombas.

  13. Para cando che digan “el gallego no sirve para nada”, poder responder: “Ti estásme entendendo. Así que para algo xa serviu”.

  14. Para lle lembrar á xente onde vive. Ás veces, entre tanta Feria de Abril e Oktoberfest, é difícil decatarse.

  15. Para que che pregunten se es do Bloque ou da aldea.

  16. Para nos decatar de que non somos tan poucos. Na fin de contas, que haxa case 40.000 galegofalantes na cidade non é “muck of turkey”, que diría sir Paco Vázquez (ese señor que se disfraza de Magneto cando posa para un cadro).

  17. Para facelo porque si, porque che gosta, porque che peta e queres e dáche a gaña porque che sae de dentro, alá do fondo.

  18. Para ter esperanza. Porque de fe e caridade imos sobrados…

    Todas as situacións expostas están baseadas en feitos reais. Ningún galegofalante resultou ferido durante a realización deste artigo. Para comezar a falar galego non é preciso consultar con médico/a ou farmacéutico/a ningún/ha.

refugallo poético nº4

Refuxiarse

durante as madrugadas do Alfaiate

no útero dun terzo de Estrella.

Sufrir xuntos a fame pola fame,

ou non saber se vivir ou fumar,

se apertarnos coas mans nas costas

ou exacular balas de bile

contra inimigos imaxinarios.

 

Así eramos nós. E dalgún xeito aínda o somos.

Lonxe de xéneros e de repugnancias.

Desde o aire inzado con polen de mimosa

―primavera ourensá ―

até o pracer revirado

das minchas do Tarabelo.

Así fomos nós. Xa iso ficará soterrado.

Sopas de cabichas, cacao e doces;

grosos peúgos que aloumiñan a madeira

co seu tacto setentrional.

 

Refuxiarémonos onte

…noite tras noite tras noite onte….

nos úteros dos terzos de Estrella.

E fomos…

Fomos…

Fomos…

As crónicas de Landereina: Sangue de Lúa

Deixo no Lugar do Sapo a recensión que fixen do libro de Sabela González para a sección da web da OEPLI Este libro encantoume.

Berenguela e Güenela conseguiron a apócema coa que poderán destruír a Pedra de Lúa. Porén, fuxir de Svörie, a illa dos sabios, e chegar até a capital do reino de Landereina non semella unha misión doada. Alí deberán rescatar o príncipe Ohn, peza clave no seu plan para impedir que Maëriss, a traidora, complete o seu poder. Para iso contarán coa axuda de Gan, o guerreiro huntai, e mais de Breihm, que procura redimirse da súa culpa. Deles catro depende o destino das xentes de Landereina, atemorizadas ante a posibilidade de que se repita a tiranía que sufriran anos atrás baixo o xugo de Wiasmau.

Sangue de Lúa é a derradeira parte da triloxía fantástica As crónicas de Landereina, da escritora Sabela Gónzalez. Tal e como fixera nas dúas primeiras entregas, combina a aventura das protagonistas con convenientes visitas ao pasado, que serven para que o lector conte cunha perspectiva global dos acontecementos. No caso de Sangue de lúa, o relato pretérito enfócase na vinganza de Wiesmau contra a dinastía dos Gheiroez, describindo o emprego do seu poder como feiticeiro para conxugar un elaborado plan co que atormentará durante décadas á súa descendencia, para acabar erixíndose como tirano de Landeireina. Este recurso enriquece o texto, axudando a narración a atar todos os cabos pendentes e outorgando ao lector información en doses medidas, sen chegar nunca a abafalo.

Este libro encantoume porque profunda nas virtudes que alberga a saga: axilidade narrativa, revisión de patróns e roles no relato fantástico, trazo firme de personaxes e naturalidade dos diálogos.

Europa Express

Partillo no Lugar do Sapo a recensión que fixen desta obra de Andrea Maceiras para a sección da web da OEPLI Este libro encantoume.

Cuberta realizada por Antonio Seijas
Cuberta realizada por Antonio Seijas

Sete mozos percorren Europa en Interrail ao finalizar o Bacharelato. Un deles, Nico, retorna a Bergen dez anos despois. Alí bate cunha postal que revirará a súa percepción do pasado. Esta casualidade será a faísca que prenda a mecha desta historia. Obsesionado co achado, Nico planifica un reencontro dos antigos compañeiros para tentar resolver o misterio que envolveu o final daquela viaxe.

A novela está narrada en dous planos. Un sitúase na actualidade e emprega a primeira persoa dos distintos personaxes, espindo os seus pensamentos e intereses. O outro plano, pola súa parte, está narrado en terceira persoa. Trasládanos dez anos cara atrás, até a viaxe en ferrocarril que levou os mozos a Stavanger, Odense, Copenhaguen, Berlín, Praga, Budapest, Venecia ou Florencia, entre outros lugares.

Europa Express foi a gañadora do Premio Jules Verne de Literatura Xuvenil 2015. Trátase dunha novela de intriga psicolóxica ben medida, sen estridencias, que nos ofrece asemade un relato iniciático. Alicerzada na descuberta da liberdade individual e o progreso das relacións persoais, pon o ramo a este artificio a enigmática personalidade de Xacobe, presente en cada unha das súas páxinas. Trama coral, de personaxes moi matizados, observamos como devagar a vida vai ciscando as distintas identidades que a escola xuntara.

Estamos, en definitiva, ante unha notábel novela xuvenil, onde a palabra é empregada como bálsamo reparador de feridas. Andrea Maceiras consegue enchoupar a lectura coa maxia da viaxe, apoiándose habilmente no concepto do efémero. Este libro encantoume porque se trata de literatura traballada, tallada ao detalle co pulso firme dunha cirurxiá da palabra.

Querido Agustín F.P.

Con Antonio Seijas e Agustín Fernández Paz no Culturgal de 2013
Con Antonio Seijas e Agustín Fernández Paz no Culturgal de 2013

Comunicáronme o pasamento de Agustín Fernández Paz por teléfono, cando estaba a piques de dar unha aula de matemáticas. Non foi das miñas mellores clases, teño que admitilo. A nova deixoume aparvado, como un boxeador despois dun directo no queixo. Nin sequera agora sei moi ben o que agora quero dicir.

Poucas persoas recolleron un sentimento tan unánime de admiración, respecto e agarimo coma Agustín. Quen o coñeceu dá proba diso. Sempre unha palabra amábel, sempre un aceno cómplice.

 Sen pretendelo, estivo presente en moitos dos meus achegamentos á escrita. Con quince anos presenteime ao Concurso de Contos Vila de Pontedeume, do que el era presidente de honra do xurado. Acadei o segundo premio. Agustín vivira en Pontedeume. «Cando era novo», díxome no intre de coñecelo, «subía en bicicleta a costa que vai desde a estrada da estación até a de Centroña». É unha boa costa, podo aseguralo.

A primeira vez que falei con el coidei que a súa cordialidade viña de sermos antigos veciños. “Antonio o de Pontedeume!”, saudábame. Nada tiña que ver. Era a súa natureza.

Pertence Agustín á chamada «Xeración Lamote», grupo de brillantes narradores que con talento e ilusión contruíron os alicerces da literatura infantil e xuvenil en galego. Acompáñano –alén de Paco Martín – Xabier Docampo, Fina Casalderrey, Miguel Vázquez Freire, Antonio García Teijeiro, Xoán Babarro, Helena Villar Janeiro, Antón Cortizas, Antonio Reigosa ou Concha Blanco, entre outros. Eles son os artífices de que a primeira xeración de nenos educados en galego puidese ler historias propias, feitas desde aquí, coa nosa óptica. As xeracións posteriores seguimos o seu ronsel. Sen eles ficariamos ao pairo, perdidos no medio do océano.

Na derradeira conversa que mantivemos confeseille que o meu “Querido H.P. Lovecraft” existe porque antes existiron “Cartas de inverno”, “Aire negro” ou“As fronteiras do medo”. De feito, unha das citas do comezo da miña noveliña saiu dun dos seus libros.

A morte é algo que me obsesiona, que me desacouga dun xeito absoluto. Como seremos lembrados cando xa non esteamos? Agustín Fernández Paz será lembrado como persoa e como autor. O legado persoal gozárono todos os que o coñeceron, e intuírono os que hoxe lle recoñecen a súa coherencia e o seu compromiso. O legado literario perténcenos a todos os amantes da literatura, en especial aos galegos. Así que grazas, Querido Agustín F.P., por tanto como nos deixas en herdanza!

Bebel García

Bebel García co uniforme do Hércules de San Pedro
Bebel García co uniforme do Hércules de San Pedro

A Bebel García fusilárono en punta Herminia (A Coruña) o 29 de xullo de 1936. Disque a súa derradeira vontade fronte ao pelotón de fusilamento foi mexar. Este episodio recolleuno Eduardo Galeano nun dos relatos incluídos no seu libro “Espejos. Una historia casi universal”.

A Bebel dediqueille a miña última colaboración no medio dixital riazor.org,  encadrada dentro das “Conversas Cuánticas”, unha serie de entrevistas ficticias a personaxes relevantes na historia do Deportivo da Coruña. Espero que vos guste!

COMO FUTBOLISTA, IGUAL QUE NA VIDA, DOULLE COA ESQUERDA

Esta é, sen dúbida ningunha, a conversa máis difícil desta serie. Ten lugar no cárcere provincial da Coruña, onde o noso home está prisioneiro e condenado a morte.

Viaxamos ao 27 de xullo de 1936, días despois do alzamento militar que desencadeou a guerra civil española. A cidade non é a criatura amábel e falangueira doutras ocasións, senón un cuartel de silencios e paredes de chumbo. Cruzamos as rúas temerosos, co permiso que compramos apertado no peto, dispostos a amosalo ante calquera requirimento por parte dun militar. Este papel é o noso salvoconduto para poder chegarmos até Bebel García, xogador do Deportivo preso pola súa militancia política.

Fóra do cárcere o sol estival reflíctese nas pedras pardas do faro de Breogán. As gaivotas, suspendidas maxicamente no ceo, semellan observarnos con indiferenza. Non emiten nin un chío, como participando activamente do sixilo covarde que todo o alberga.

Xa dentro do recinto carcerario somos conducidos até unha sala coas paredes espidas e unha mesa con tres cadeiras. Mándannos agardar alí. Uns minutos máis tarde un rapaz de vinte e dous anos, baixiño e sen barbear, entra cos pulsos arrodeados por unhas esposas. O garda que o acompaña guíndao sobre unha das cadeiras, e nós ocupamos as restantes. Malia todo, sorrí.

Se non lle importa, queremos comezar…

Por favor, non me tratedes de vostede. Lémbrame aos interrogatorios da Garda Civil.

De acordo. Daquela queremos comezar cunha cuestión ineludíbel: por que fuches detido?

Pola miña militancia política. Así de simple. Por ser un dos “Hermanos de la Lejía”, mais vermellos que os amorodos. O 20 de xullo, despois do golpe militar, participei xunto cos meus irmáns France e Jaurés na defensa do edificio do Goberno Civil, que estaba a ser atacado por unha batería militar instalada no Parrote. Pouco puidemos facer. Eles eran máis e estaban mellor preparados. Nós apenas contabamos coas armas que Pepín, o meu irmán máis vello, “expropiara” nunha armería da rúa San Andrés. Véndonos vencidos, fuximos a fume de carozo cara a Asturias. Mais nunca aló chegamos. Detivéronos hai un par de días á altura de Guitiriz.

Temos entendido que esta non é a primeira vez que te deteñen.

Non é, non. Mais ha de ser a derradeira.

[Bebel solta unha gargallada e procura a complicidade do seu gardián, que fuma impertérrito nun recanto da sala]

Haberá cousa dun ano fun arrestado no fortín de Durmideiras. Intuíanse xa movementos dos militares, polo que queriamos preparármonos a conciencia. Até alí fomos uns corenta compañeiros, todos vestidos de vermello, entre os que tamén estaba o meu irmán France. Acusáronos de facer exercicios de formación e entoar cantos subversivos. O gobernador civil non estaba disposto a permitir o menor indicio revolucionario na Coruña. Encarcerounos e púxonos unha multa de 250 pesetas a cada un por “actos contra a orde pública”.

Volvendo á túa situación actual: consideras que tiveches un xuízo xusto?

Que xuízo xusto nin que farrapos de gaitas! O xuízo foi unha entroidada. Estabamos condenados xa antes de sentar diante do tribunal. Rebelión militar, dixeron. Nós, que nin eramos os rebeldes nin os militares en toda esta lea. Polo menos Jaurés librouse da condena a morte, por ser menor de idade. Aínda así dáme medo o que lle poidan facer. Continuamente se escoitan historias de “paseados”. Non che me fío nin un pouquiño destes… señores.

A túa familia é de Ribadeo. Como acabastes vivindo na Coruña?

O meu pai foi desterrado cento cincuenta quilómetros de Ribadeo pola súa militancia socialista, polo que decidiu trasladarse á Coruña. Instalámonos no número 24 da rúa San Roque. Alí o meu pai montou unha pequena fábrica de lixivia, que os meus irmáns e mais eu axudabamos a repartir pola cidade. De aí vén o noso alcume.

Pode entón dicirse que a túa implicación política é herdada do teu pai?

Completamente. Hai cousas que te marcan desde meniño. Por exemplo, dos oito irmáns que somos, só foi bautizado o máis vello, Pepín. Os outros temos nomes tan significativos como Voltaire, Jaurés ou France. Todos sen excepción abrazamos a ideoloxía do meu pai.

Xa vexo… Mais falemos de fútbol: como comezou neste deporte?

Non sabería dicirche. Sempre me gustou xogar desde pequeno. A rapazada do barrio montabamos partidos no Campo da Leña. Faciamos as pelotas coas vexigas dos porcos que conseguiamos no matadoiro. Na casa sempre houbo gusto polo deporte. O meu irmán Pepín destacaba no atletismo e mais no ciclismo. France practicaba o boxeo. E eu inclineime polo fútbol.

Como se definiría Bebel García?

Como persoa o como futbolista?

Ambas as dúas.

Pois como persoa coido que son un bo rapaz. Non é fácil falar dun mesmo. Gracioso, valente… pode que tamén un chisco infantil, se teño que ser sincero. Como futbolista, ao igual que na vida, doulle coa esquerda. Adoitaba xogar de extremo. Non era mal dianteiro, malia ser practicamente un anano.

Cantas tempadas xogaches no Deportivo?

Catro tempadas. Todas en segunda división. Teríame gustado xogar en primeira, mais non houbo sorte.

Se tiveses que destacar algún dos seus compañeiros, en quen te fixarías?

En Chacho, sen ningunha dúbida. O futbolista máis completo co que xamais xoguei. Todo un prodixio técnico. Unha mágoa que marchase para o Atlético.

Estás satisfeito coa túa traxectoria no Deportivo?

A medias. Teríame gustado xogar máis. Sempre fun suplente. Na tempada 33-34 disputei vinte partidos e marquei dez goles. Ese foi o meu mellor momento como futbolista. Despois, nas seguintes, apenas tiven participación no equipo. Os adestradores dicíanme que tiña boas condicións para o fútbol, mais a cabeza noutro sitio. E é verdade.

Semellas bastante enteiro, dadas as circunstancias…

Son da Mariña. Eu non teño medo. De feito teño xa pensada a miña derradeira vontade diante do pelotón de fusilamento. [Bebel inclínase cara adiante na mesa e bisba preto de nós] Penso botar unha longa e pracenteira mexada diante deses c******!

 

As Crónicas de Landereina: Feitizo de sangue

Partillo no blog a recensión que fixen desta obra de Sabela González para a sección da web da OEPLI Este libro encantoume.

Feitizo de sangue

Berenguela e Güenaela continúan a aventura xa comezada en Bágoa de Lúa. Saben que o destino do reino de Landeireina depende en boa medida do éxito ou o fracaso da súa misión. A traidora segue xuntando as partes da Pedra de Lúa grazas ao sangue do príncipe Ohn, aumentando o seu poder día a día. Tras deixar atrás o bosque de Etlual, as dúas protagonistas diríxense cara a Svörie, a illa dos sabios, procurando o feitizo que poida destruír para sempre o poder do amuleto. Despois dunha breve parada en Hunn, a aldea dos guerreiros huntai, únese a elas un mozo chamado Gan. Os tres deberán enfrontarse a unha viaxe chea de perigos e inimigos axexantes.

LANDEREINANKAERTE_v2_BN
Feitizo de Sangue é a segunda entrega da triloxía fantástica As crónicas de Landereina (Galaxia), da escritora Sabela Gónzalez. Tal e como fixera na primeira parte, intercala na narración convenientes visitas ao pasado, que nos axudan a entender a historia de forma global. No caso de Feitizo de Sangue, o relato paralelo céntrase na orixe do malvado Wiasmau, describindo como a súa sede de vinganza cara á dinastía dos Gheiroez o levou a converterse nun gran feiticeiro. Este recurso, lonxe de restar ritmo narrativo, axuda a que aumente o noso interese, enriquecendo o fío principal e conseguindo completar un quebracabezas perfectamente estruturado.
Este libro encantoume –entre outras moitas razóns –polo seu ritmo trepidante, que vai en aumento a medida que avanza a viaxe dos seus protagonistas; por toda a fantasía mitolóxica que alberga nas súas páxinas, retornando a lugares comúns para actualizalos; e –sobre todo –polos seus personaxes: ben trazados, complementarios e cunhas brillantísimas interaccións en forma de diálogos.
En resumo, esta segunda parte de As crónicas de Landereina continúa con mestría o camiño trazado en Bágoa de Lúa, conformando unha narración absorbente que obriga ao lector a acometela dunha vez.

Vizoño

 Punta da Peza

Esta pasada semana caeu nas miñas mans “Vizoño”, un poemario de Maxi Rei publicado pola A.C. Eira Vella de Betanzos na súa colección Xanela de Poesía.

“Vizoño” é un poemario autobiográfico, composto de vintetrés poemas, que quere rescatar a memoria da infancia, sentida como un tempo feliz, ao tempo que nos fala da desaparición e abandono do mundo rural.

Se cadra por ser eu tamén un neno da aldea gocei de todos os poemas que compoñen esta obra. Elixín un, un pouco ao chou, para partillar hoxe no blog. Espero que vos guste!

DE CANDO A MIÑA AVOA DEIXOU
ESTE MUNDO

As familias estrañas de caras grises
foron aniñando na fantasía
das túas noites enchoupadas de sombras de ánimas
e colocáronse na reuma da vida
os desfiañados recordos da luz e da risa,
co consentimento dos anxos que pasan
deixando un rego de famentos silencios prateados
bótanse
cansos
na atenta palmatoria que transluce sabas brancas.
As noites tortas e pesadas, como bois feridos
baixan polas túas pálpebras
enchen os aires de Balbis cun arrecendo a tempo
rematado.

Hai anxos robustos con botas de plástico
que se botan aos pes da túa cama mentres
recomendas á Virxe do Carme
óllante
muller de século enteiro
para facer de ti case cero
case
(pero eu escribo)